O gradu i o nama
Sremska Mitrovica je grad na Savi u kome ljudi žive od mlađeg kamenog doba. Bila je prestonica, bila je granica, a nama je dom. Na ovoj strani pišemo odakle dolazimo i zašto smo osnovali Budnu Mitrovicu.
Grad na reci
Sremska Mitrovica leži na levoj obali Save, na mestu gde se sreću sremska ravnica, mačvanska ravnica i obronci Fruške gore. Teritorija Grada prostire se na obe obale: Mačvanska Mitrovica, Noćaj, Salaš Noćajski, Ravnje, Radenković i obe Zasavice nalaze se u Mačvi, a pripadaju istom gradu.
Oko tri četvrtine te teritorije čini poljoprivredno zemljište. Na jugu je Specijalni rezervat prirode „Zasavica”, zaštićen od 1997. godine. Njime ne upravlja državna ustanova, nego udruženje građana, Pokret gorana Sremska Mitrovica.
Prestonica
Najstarija naselja nastala su još u mlađem kamenom dobu na Kalvariji, uzvišenju na istoku današnjeg grada. Krajem 4. veka pre nove ere tu su se naselili keltski Skordisci, a krajem 1. veka pre nove ere stigli su Rimljani.
Sirmijum je u 1. veku dobio rang kolonije, sa sopstvenim gradskim magistratima. Od početka 2. veka bio je glavni grad provincije Donje Panonije, a krajem 3. veka jedno od četiri sedišta Rimskog carstva. U njemu je boravio car Marko Aurelije. Više rimskih careva rođeno je u Sirmijumu ili njegovoj okolini, a za Konstancija II i Gracijana to antički izvori izričito potvrđuju.
Istoričar Amijan Marcelin, opisujući događaje iz 361. godine, nazvao ga je „mnogoljudnom i slavnom majkom gradova”.
Ostaci carske palate, hipodroma, žitnice i gradskih bedema i danas leže pod našim ulicama. Sirmijum je bio i jedno od ranih središta hrišćanstva: episkop Irinej stradao je 304. godine, a po Svetom Dimitriju grad nosi ime.
Huni su grad zauzeli 441. godine, a Avari 582. godine, posle višegodišnje opsade. Iz te godine sačuvana je opeka sa urezanom molitvom za spas grada.
Granica
Srednjovekovni grad izrastao je oko manastira Svetog Dimitrija. Od latinskog naziva Civitas Sancti Demetrii nastala je Dmitrovica, a od nje Mitrovica. Vekovima su se ovde smenjivale vizantijska, ugarska i srpska vlast.
U 16. veku grad je postao osmanska Šeher Dmitrovica, trgovačko središte Srema. Trag tog vremena su trougaoni Žitni trg i krivudave ulice oko njega.
Posle Požarevačkog mira 1718. godine Mitrovica je pripala Habzburškoj monarhiji. Sredinom 18. veka postala je sedište Petrovaradinskog graničarskog puka. Vek i po bila je grad na granici, sa srpskom trgovačkom četvrti oko Žitnog trga i novijom četvrti oko Trga Svete Trojice.
Dom
Graničarski grad polako je postajao građanski. Godine 1838. otvorena je gimnazija. Godine 1866. građani su osnovali Srpsku građansku čitaonicu, sa 191 knjigom. Iz nje je izrasla današnja Biblioteka „Gligorije Vozarović”.
Kada je 1881. godine ukinuta Vojna granica, Mitrovica je postala slobodan kraljevski grad, sa izabranim gradskim zastupništvom i prvim gradonačelnikom, Ćirom pl. Milekićem. Na njegovu inicijativu 1885. godine osnovan je muzej, današnji Muzej Srema.
Dvadeseti vek doneo je i najteže stranice. Septembra 1914. godine na Legetu je stradalo oko dve hiljade vojnika Timočke divizije. U Drugom svetskom ratu, pod okupacijom, kod pravoslavnog groblja streljane su hiljade ljudi. Natpis na Spomen-groblju, delu arhitekte Bogdana Bogdanovića, navodi 7.950 žrtava. Grad je oslobođen 1. novembra 1944. godine.
Posle rata Mitrovica je utrostručila broj stanovnika. Dobila je savremeni nasip, drumski most 1977. godine i pešački most Svetog Irineja 1994. godine, dug 262,5 metara, delo akademika Nikole Hajdina.
U maju 2014. godine Sava je dostigla 863 centimetra, najviši zabeleženi vodostaj, iznad tadašnje krune nasipa. Grad je odbranjen zajedničkim radom gradskih službi, vojske, policije, građana i dobrovoljaca iz cele Srbije.
Grad i sela danas
Grad Sremska Mitrovica danas čini 26 naselja: gradsko naselje i 25 sela, organizovanih u 34 mesne zajednice. Sedište je Sremskog okruga.
Broj stanovnika na teritoriji Grada, po popisima:
- 2002. 85.902
- 2011. 79.940
- 2022. 72.580
Budžet Grada za 2026. godinu, posle drugog rebalansa, iznosi oko 5,14 milijardi dinara. To je zajednički novac svih koji ovde žive.
Na indeksu transparentnosti lokalne samouprave, koji objavljuje organizacija Transparentnost Srbija, Grad je 2025. godine imao 57 od 100 poena. To je iznad proseka Srbije (52), ali daleko od najvišeg mogućeg rezultata.
Zašto smo budni
Budan ne znači ljut. Budan znači da znaš koliki je vodostaj, šta piše u budžetu i kada je javna rasprava.
Briga o zajedničkom u ovom gradu nije nova. Rimski Sirmijum imao je svoje gradske magistrate. Čitaonicu iz 1866. godine osnovali su građani. Gradsko zastupništvo birano je još 1881. godine. Nasip je 2014. godine odbranjen zato što su ljudi stajali na njemu i pratili vodu iz sata u sat.
Zakon i danas daje građanima alate:
- Građanska inicijativa
Ako je potpiše pet odsto birača, Skupština grada mora da je razmotri i da odgovori u roku od 60 dana.
- Zbor građana
Saziva se za deo teritorije, na primer za selo ili mesnu zajednicu, a gradski organi dužni su da razmotre njegove zahteve u roku od 60 dana.
- Javna rasprava
Može se pokrenuti i na predlog 100 birača.
- Referendum
Skupština ga raspisuje na zahtev najmanje deset odsto birača.
Ti alati postoje. Želimo da se koriste.
Ko smo
Budna Mitrovica je nestranačko udruženje građana, osnovano 6. oktobra 2026. godine u Čalmi, na teritoriji Grada Sremska Mitrovica. Okuplja ljude iz grada i sela koji žele da lokalna vlast radi otvoreno i da se odluke donose uz učešće onih na koje se odnose.
Ime nije prekor nikome. Ono je poziv.
Šta radimo
- Pratimo gradski budžet, javne nabavke i ugovore, koristeći javne podatke i zahteve za pristup informacijama od javnog značaja. Odgovore objavljujemo.
- Pomažemo građanima da koriste zbor građana, građansku inicijativu, javnu raspravu i participativni budžet.
- Prikupljamo i objavljujemo podatke o vodi, putevima, otpadu i prevozu, kao i o dostupnosti usluga u selima, uključujući zdravstvenu zaštitu.
- Pratimo kvalitet vazduha i vode i prijavljujemo divlje deponije nadležnim službama.
- Izrađujemo softver otvorenog koda za javne službe i besplatno ga ustupamo.
Govorimo o rešenjima. Ne iznosimo tvrdnje bez izvora.
Kako smo organizovani
Najviši organ udruženja je Skupština, koju čine svi članovi. Svaki član ima jedan glas. Udruženje zastupa zastupnik koga bira Skupština.
Član može postati svako punoletno lice koje prihvata ciljeve i statut udruženja. Članovi prijavljuju sukob interesa.
Udruženje nije politička stranka i ne pripada nijednoj stranci. Ne podnosi izborne liste i ne finansira političke subjekte ni izborne kampanje. Prihode i rashode javno objavljujemo.
Kako da se uključite
Vaši podaci
Imena ljudi koji nas podrže ne objavljujemo. Podatke koristimo samo u svrhu za koju ste ih dali, ne ustupamo ih nikome i brišemo ih na vaš zahtev.
Kontakt
Budna Mitrovica, Čalma, Grad Sremska Mitrovica
Izvori
- Istorijski podaci
- Turistička organizacija Grada Sremska Mitrovica, Muzej Srema, zvanična internet stranica Grada, Amijan Marcelin (Res Gestae 21.10.2).
- Stanovništvo
- Republički zavod za statistiku, popisi 2002, 2011. i 2022.
- Budžet
- odluke Skupštine grada za 2026. godinu.
- Transparentnost
- Transparentnost Srbija, Indeks transparentnosti lokalne samouprave (LTI) 2025.
- Prava građana
- Zakon o lokalnoj samoupravi i Statut Grada Sremska Mitrovica.